Sahryń w latach 1942-1944

SAHRYŃ to wieś na lubelszczyźnie w powiecie hrubieszowskim, gmina Werbkowice. W latach 1941-44 zaliczona do terenów zwanych Zamojszczyzną, obejmujących powiaty: zamojski, tomaszowski, biłgorajski, hrubieszowski, poddanych niemieckim akcjom wysiedleńczym i pacyfikacyjnym. Historyk ukraiński - dr Wiktor Poliszczuk nazywa te tereny Chełmszczyzną.

Na tych terenach hitlerowskie Niemcy przeprowadziły pierwsze etapy realizacji Generalplan Ost, którego celem było wysiedlenie kilkadziesiąt milionów Słowian z terenu Polski, Białorusi, Słowacji, Ukrainy i krajów nadbałtyckich... Ich miejsce mieli zająć osadnicy niemieccy, a od stycznia 1943 r, także osadnicy ukraińscy – Ukraineaktion. Gdy rozporządzeniem Himmlera Zamojszczyznę wyznaczono na „pierwszy obszar osadniczy”, w nocy z 27 na 28 listopada 1942 roku - zaczynając od wsi Skierbieszów,  ruszyła na wielką skalę, realizacja tzw. kleine Plannung, czyli pierwszego etapu Generalplan Ost. Drugi etap – Wehrwolf, realizowano w 1943 r.  Operacja polegała na brutalnym wysiedlaniu ludności polskiej z paleniem zagród, a nawet wsi, wraz z jej mieszkańcami, rozstrzeliwaniem i rozdzielaniem siłą dzieci od rodziców. Brali w niej również udział ukraińscy nacjonaliości z SS-Galizien, policji ukraińskiej oraz OUN, USN(2) i UPA. W poważnym stopniu operacja ta była realizacją planów i zabiegów działaczy Ukraińskiego Centralnego Komitetu. Kolaboracyjny Centralny Komitet Ukraiński w Krakowie apelował(specjalne ulotki)do Ukraińców o przesiedlanie się, obiecując nadanie większego areału ziemi ornej dla poprawy bytu.

Od wiosny 1940 r., istniały w Hrubieszowie i Tomaszowie Lub., Lokalne Ukraińskie Komitety Narodowe, z którymi współdziałała OUN. Komitety te ściśle współpracowały z Niemcami – w szczególności z gestapo.  Udzielały one wszechstronnej pomocy oddziałom UPA i kuszczom(1); prowadziły antypolską działalność, propagowały szowinizm narodowościowy wśród ludności ukraińskiej, wykorzystując do tego duchowieństwo Kościoła greckokatolickiego i inteligencję. OUN UPA i kuszcze utrzymywały ścisły kontakt z policją ukraińską, oddziałami SS-Galizien, pododdziałami ortschutzu(5) i innymi formacjami faszystów ukraińskich. Otrzymywały od Komitetów pomoc, w tym broń, amunicję oraz informacje wywiadowcze, a także bezpośrednią pomoc przy akcjach na ludność polską lub polską partyzantkę.

Polscy chłopi stawiali zdecydowany opór akcji wysiedleńczej niszcząc zbiory, paląc swoje zagrody, by nie dostały się "nasiedlencom" i uciekając do lasu. W lasach kryło się wielu polskich uciekinierów miejscowych i tych zza Buga. Zasilali oni też oddziały zbrojne polskich partyzantów.  Zamojszczyna lat 1942 – 1944, to "partyzancki kraj". W obronie miejscowej ludności polskiej przed wysiedlaniem walczyły konspiracyjne oddziały zbrojne w szczególności - BCh i AK;   Okupant zamierzał wysiedlić całkowicie 696 osad, jednak opór ludności i skuteczna walka zbrojna AK i BCh spowodowały, że Niemcy-wspierani przez OUN-UPA, zdołali wysiedlić 294 wioski. Łącznie okupant wywiózł ok 110 tysięcy Polaków, w tym ok 30 tysięcy dzieci.

Na przełomie 1943/44 roku, echa zbliżającego się frontu wschodniego, zapowiadające klęskę hitlerowskich Niemiec, przyniosły Zamojszczyźnie dalsze nieszczęścia. OUN – wykorzystując nacjonalistów ukraińskich zamieszkujących wschodnią część powiatu hrubieszowskiego oraz południowo-wschodnią tomaszowskiego, rozszerzała i umacniała zaplecze dla  podległych jednostek bojowych. Wykorzystując zdobyte doświadczenia przy wspieraniu  Generalplan Ostnasiliła realizację własnego planu - usunięcia "Lachów” z ziem na zachód od Bugu. Obszar ten wyznaczała "granica" przebiegająca przez: Rozłupy, Miączyn, Suchowolę, Hutę Różaniecką, Różaniec i Cieplice do rzeki San. W strukturze OUN tereny te nazywano "Lwowski kraj" (część "Zakierzońskiego kraju") i miały być włączone do "samostijnej Ukrainy".

W styczniu 1944, OUN zintensyfikowała tworzenie silnych, dobrze zorganizowanych, uzbrojonych i aktywnych stanic(3) i kuszczy na w.w, obszarze.  Wiele wsi położonych między Bugiem a linią: Uchanie, Bereść, Hostynne, Werbkowice, Wronowice, Miętkie, Telatyn, Chodywańce – zostało przekształconych w obozy warowne otoczone siecią bunkrów, schronów, okopów i zapór.

Położona na tej linii wieś Sahryń, to siedziba kuszczu (1), który obejmował, między innymi, stanice: Sahryń, kol.Sahryń, Miętkie, Mołożów, Pasieki  Wronowice, Turkowice i kol.Brzeziny.

W Sahryniu znajdował sie silny oddział USN(2) oraz posterunek policji ukraińskiej.

Przewidziany pod "samostijną Ukrainę" obszar objęto działaniem Grupy Operacyjnej UPA-Północ, której dowódcą był Roman Kłaczkowski (ps. Kłym, Sawur) wchodzącej w skład I Wojskowego Okręgu (OW) o kryptoniomie "Turiw", pod dowództwem mjra "Rudyja".

W powiecie hrubieszowskim i tomaszowskim działał kureń(4) USN dowodzony przez Mirosława Onyszkiwicza ps. Orest (Biłyj, Bohdan, Ołeh), składający się z 4 sotni. Drugim kureniem był batalion USN, liczący 3 sotnie UPA, Iwana Sycz-Sajenki ps Jahoda. Kureń "Oresta" i batalion USN "Jahody" – również  podległy Onyszkiewiczowi, wspierane miejscowymi pododdziałami USN i oddziałami UPA przychodzącymi zza Buga, koncentrowały się zasadniczo w kuszczach: uhrynowskim, sahryńskim, werbkowickim, łaskowskim, szychowickim, i bereściańskim.            

Z kuszczów i stanic pododdziały USN i oddziały UPA dokonywały napadów na ludność polską i polskie oddziały partyzanckie, terroryzowały oporną ludność ukraińską.                      

Według założeń OUN, celem nr 1 było wyniszczyć ludność polską lub zmusić ją do opuszczenia wyżej wymienionych terenów,  mających należeć do "samostijnej Ukrainy". Realizując ten cel, już od jesieni w 1943 r., pododdziały USN-UPA , przy udziale policji ukraińskiej, dokonywały zbrodniczych napadów na polskie wsie i zagrody, w tym między innymi:

- 24.09.1943 zamordowano 17 Polaków, w tym 5-osobową rodzinę i 5 kobiet, w kol.Terebin pow. Hrubieszów,

- 01.10.1943  zamordowano 15 Polaków we wsi Dąbrowa, pow Hrubieszów,   - 10.10.1943   spalono kolonie Połanki, pow. Hrubieszów i zamordowano kilkunastu Polaków,

- 10.10.1943    członkowie USN z Werbkowic, Hostynnego, Kotorów i Malic zamordowali 18 Polaków we wsi Malice pow. Hrubieszów,

- 14.10.1943  zamordowano kilkunastu Polaków, w tym nauczycielkę we wsi Honiatyn, pow. Hrubieszów; w tym samym dniu  we wsi Moniatycze pow. Hrubieszów, miejscowi  policjanci ukraińscy zamordowali 2 Polaków,

- 15.10.1943  we wsi Mołodiatycze pow. Hrubieszów policjanci ukraińscy aresztowali 4 Polaków,  po których ślad zaginął,

- 16.10.1943   we wsi Stara Wieś pow. Hrubieszów oddział UPA  z policjantami ukraińskimi  zamordowali 28 Polaków i spalili ich gospodarstwa ,

- 15.11.1943  dokonano napadu na wieś Staje gm.Tarnoszyn, pow. Tomaszów Lub., gdzie   zamordowano kilkudziesięciu  Polaków; zidentyfikowano tylko 9 osób,

- 30.12.1943  spalono kolonię Dąbrowa i wymordowano jej ludność,

- 31.12.1943 /01.01.1944  we wsi Gozdów pow. Hrubieszów zamordowano, w młynie 3 Polaków,

- w grudniu 1943  spalono część wsi Malice i wymordowano część jej mieszkańców, a także we wsi Terebiniec pow. Hrubieszów zamordowano w młynie 6 Polaków, w tym jego właściciela; młyn obrabowano,

-  02.01.1944  we wsi Hostynne pow. Hrubieszów pododdział miejscowej USN zamordował 7 Polaków,

-  02.01.1944  we wsi Terebiń pow. Hrubieszów bojówkarze ukraińscy zamordowali 5 Polaków,

-  04.01.1944  we wsi Ameryka pow. Hrubieszów pododdział USN zamordował 8 Polaków,

- w styczniu 1944  we wsi Andrzejówka pow. Hrubieszów zamordowano 35 Polaków, również w Cichobórzu pow. Hrubieszów "upowcy" zamordowali 7 Polaków, pracowników dworskiej stajni

-  02.02.1944  została zamordowana polska, 4 osobowa rodzina Wolaninów, w kol. Byków, gm.Tarnoszyn, pow. tomaszowski,

- 02.02.1944:  we wsi Szalenik pow. Tomaszów Lubelski zamordowano co najmniej 12 Polaków, w   tym:  4 kobiety, 18-letniego chłopca oraz 5 dzieci w wieku 3 – 14 lat,

-  02.02.1944:  w Zwierzyńcu pow. Zamość bojówkarze ukraińscy zamordowali 20 Polaków,

-  03 lub 05.02.1944: we wsi Białowody pow. Tomaszów Lubelski ukraińscy esesmani z SS   Galizien – "Hałyczyna” zamordowali 4 Polaków,

-  05.02.1944 we wsi Andrzejówka pow. Tomaszów Lubelski zamordowano 6 Polaków,

- 07.02.1944 pododdział z ostlegionu kozackiego i policjanci z Kryłowa napadli na Małków   w hrubieszowskim; zamordowano ok 25 Polaków i spalono domy. Gdy na pomoc  przybył pluton  BCh "Rysia", do walki włączył się miejscowy pododział USN,

-  08.02.1944  we wsi Pielaki pow. Tomaszów Lubelski policjanci ukraińscy zastrzeli 5 Polaków,

-  11.02.1944 (wg innych - 12.02.44) we wsi Terebiniec pow. Tomaszów Lubelski policjanci ukraińscy zastrzelili 13 Polaków, w tym administratora z żoną oraz 2 dzieci,

- 13.02.1944  oddział SS-Galizien zaatakował ponownie kol. Małków podpalając polskie zagrody; i  tym razem na pomoc mieszkańcom kolonii przybyli partyzanci BCh  "Rysia",

- 16.02.1944  ortschutze i pododdziały USN z Łaskowa, Małkowa i Szychowic, wsparte kompanią z  SS-Galizien, spaliły kolonie Małków (mieszkańcy opuścili wieś wraz z oddziałami partyzanckimi),

- 16.02.1944  nocą  we wsi Prehoryłe pow. Hrubieszów Ukraińcy ze wsi Szychowice zamordowali  ok 50 Polaków <S.Jastrzębski.., str.112>. Wg relacji ppor. Jerzego Brzoza ps."Ostoja": tylko w  jednym obejściu  znaleziono 17 zmasakrowanych ciał kobiet i dzieci <"Partyz.kraj", str. 91>

- 17.02.1944  we wsi Horoszczyce pow. Hrubieszów "upowcy" z udziałem policjantów ukraińskich  zamordowali 4 Polaków,

- w nocy z 21 na 22 lutego 1944 oddział UPA  Sycza-Sajenki ps. Jahoda, wspierany przez  pododdziały USN z Żabcza, Lisek, Radosława, Kościaszyna i Suszowa , napadł na polską wieś Ostrów w pow. tomaszowskim; wieś doszczętnie spalono, a ludność  wymordowano,

- 22.02.1944   w Korczminie, gm. Tarnoszyn, zamordowano 4 osoby polskiego pochodzenia,

- w nocy z 24 na 25 lutego 1944  sotnia UPA Jahody, wspierana pododdziałami USN wymordowała ludność  i spaliła wieś Sobieszów w pow. tomaszowskim,

- 27.02.1944  oddziały ortschutzu i SS-Galizien z Szychowic dokonały napadu na kolonię Górki;  faszyści podpalili wiele domów; na pomoc przybył pluton partyzanów "Księżyca", co pozwoliło uratować częśc wioski,

- 28.02.1944  we wsi Modryniec pow. Hrubieszów policjanci ukraińscy z bojówką UNS ze wsi   Szychowice zamordowali na terenie folwarku 3 Polaków, w tym 2 kobiety,

- 28.02.1944  we wsi Rulikówka pow. Hrubieszów policjanci ukraińscy z bojówka UNS ze wsi   Szychowice zamordowali kilku Polaków i spalili częśc wsi,

- 08 marca 1944 o świcie oddziały policji ukraińskiej, SS-Galizien i ortschutzu, wspierane  pododdziałami USN z Szychowic, Kryłowa i Gołębia, napadły na kolonię Prehoryłe  pow hrubieszowski; w napadzie brał udział oddział UPA, który w nocy przeprowadził sie przez Bug. Pomordowano całe rodziny (np Martyniuków,  Bolechów, Przyczynów..) łącznie zamordowano 38 osób w tym kobiety i dzieci,

- 09.03.1944 oddziały policji ukraińskiej i SS-Galizien wspierane pododdziałmi USN z Szychowic,   Prehoryłego i Kryłowa ponownie napadły na kolonię Prehoryłe; podpalono pozostałe  jeszcze domostwa Polaków i zamordowano częśc ludności,

- 10.03.1944  w kol. Łasków pow. Hrubieszów esesmani ukraińscy z SS „Galizien – "Hałyczyna”   oraz Ukraińcy z UPA – USN zamordowali nie ustaloną liczbę Polaków .

Powyższy wykaz nie obejmuje morderstw pojedyńczych osób narodowości polskiej ani tych zbiorowych, co do których brak dokładniejszych danych...

W trakcie napadów nacjonaliści ukraińscy stosowali okrutne metody mordowania i znęcania się nad ofiarami, torturując przed śmiercią, zarówno kobiety jak i dzieci (6). Podkreślić też należy, że większości napadów towarzyszyły podpalenia zabudowań i rabunek mienia.

Jak obrazują przedstawione fakty, sytuacja na Zamojszczyźnie umęczonej akcją wysiedleńczą, wywozem dzieci w celach germanizacji, wywozem na przymusowe roboty, pogorszyła się zdecydowanie od jesieni 1943, gdy miejscowe (wzmacniane nowymi, napływającymi ze wschodu) oddziały zbrojne OUN-UPA, wspierane przez SS-Galizien i miejscowych nacjonalistów, nasiliły napady na polskie wsie, kolonie i pojedyńcze zagrody. Napady te były inspirowane, wspierane propagandowo, logistycznie, organizacyjnie, zbrojnie, z miejscowych kuszczów – takich jak SAHRYŃ. Rosła liczba zamordowanych Polaków i takaż liczba spalonych wsi, przybywało uciekinierów zza Buga, przynoszących straszne wieści o masowej eksterminacji Kresów przez OUN-UPA.

Sytuację w tym okresie obrazuje konspiracyjny raport z 22.03.1944, Mieczysława Osieji ps. "Pokrzywka" – komendanta hrubieszowskiego obwodu BCh, który informował: I. Sytuacja (...)zaczynając od 05.03.1944 jest wprost tragiczna. W chwili obecnej płoną wsie polskie. W czasie pożaru ginie ludność polska od karabinów, siekier, noży, młotków oraz w płomieniach. Pożary nie ustają nawet w dzień. Ludność opuszcza gremialnie swe gospodarstwa(...) Trzy gminy całkowicie opanowane przez Ukraińców, są to: Werbkowice, Mołodiatycze, Miętkie.(...) III. Wszystkie drogi, zarowno polne, jak i szosy, zostały opanowane przez policję ukraińską oraz ortschutzów (...) Ortschutze łącznie z policją ukraińską wymordowali prawie całą obsługę kolejową na stacji Gozdów. IV. Na terenie ukazały się oddziały SS-Galizien, ci wypowiadają jawnie, iż są ostatnia awangardą wojsk niemieckich i jako ostatni będą wyrzynać ludność polską do ostatniego w myśl frazesu: "Ukraine bude 1 deń, ałe bez lachiw".(J. Markiewicz: "Paryzancki kraj" – str.175-176)

Grozę sytuacji pogłębiały ustalenia Wywiadu Komendy Obwodu Hrubieszowskiego AK, iż oddziały UPA-USN przygotowują na 16 marca generalne uderzenie, mające na celu rozbicie polskich oddziałów partyzanckich oraz dalszą – intensywną, eksterminację polskich wsi.

Powyższy stan był bezpośrednią przyczyną podjęcia wyprzedzających działań odwetowych przez stronę polską. Na początku marca w Steniatynie koło Łaszczowa został przyjęty ogólny plan działania w powyższej sprawie. Termin koncentrycznego ataku ustalono na 10 marca1944 r. Podkreślenia wymaga fakt, że akcja odwetowa nie była wymierzona w ludność ukraińską lecz w siedziby kuszczów: sahryńskiego, szychowickiego, werbkowickiego, a także bereściańskiego i uhrynowskiego.

Natarcie na Sahryn rozpoczęło się 10 marca 1944, o świcie. We wsi znajdowało się okolo 200 dobrze uzbrojonych członków USN oraz 22 policjantów ukraińskich w murowanym, ufortyfikowanym budynku. Równolegle z atakiem na Sahryń zaatakowano kuszcz Szychowice.

Przed akcją został wydany rozkaz aby oszczędzać ludność cywilną. Rozkaz ten był poprzez gońców, powtórzony w trakcie akcji (w oparciu o Z. Jachymek: Akcja bojowa oddziałów AK obwodu Tomaszów, str 14-17).  W czasie operacji na Sahryń wieś została zniszczona całkowicie; spłonęły cerkiew i kościół. Spłonęły też częściowo wsie Malice, Metelin, Strzyżowiec, Turkowice.

Po zdobyciu Sahrynia (ok godz 11), siły AK i BCh rozpoczęły natarcie poprzez Malice, Strzyżowiec i Metelin z zadaniem docelowym ataku na kuszcz Werbkowice (miejsowośc w tym dniu obsadziły niemieckie oddziały wojskowe).

Kuszcz Szychowice zdobyto po 7-godzinnej walce., gdzie w bunkrze przejęto archiwum "Oresta"- dowódcy zgrupowania oddziałów UPA-USN. Znalezione dokumenty potwierdziły wcześniejsze ustalenia wywiadu AK, że 16 marca oddziały USN-UPA planują podjąć szeroką operację w celu rozbicia batalionów "Rysia" i "Wiktora"oraz zniszczenia polskich wsi : Małków, Smoligów, Olszynki, Andrzejówka, Borsuk, Marysin i kol. Ameryka. Planowane były również inne napady, na terenie Zamojszczyzny...

W czasie ataku na kuszcz w Sahryniu zginęło, zdaniem polskich historyków z IPN, od 150–300 osób narodowości ukraińskiej. Historycy ukraińscy podają różne dane - od zbliżonej do polskich szacunków liczby 200 zabitych, poprzez liczbę 600–800 ofiar.. Wśród zabitych byli cywilni mieszkańcy. Ich liczby jednak nie podają dane źródłowe, a w ogólnej liczbie ofiar znajduja się walczący z bronią w ręku, a zatem nie cywile. W grudniu 2010 r uprawomocniło się Postanowienie z  9 grudnia 2010 roku o umorzeniu śledztwa w tej sprawie, prowadzonego przez IPN.

Dalsze wydarzenia, po 10 marca 1944 r. potwierdziły iż masowa eksterminacja polskich  miejscowości, z rzezią polskich obywateli oraz wypędzaniem tych co przeżyja, była nadal głównym celem działania OUN UPA. Jednym z setek przykładów, to eksterminacja Tarnoszyna, pow. Tomaszów Lub., dokonana 18 marca 1944r., przez  pododdziały zbrojne OUN- UPA, pod dowództwem Mirosława Onyszkiewicza - Oresta,  gdzie zamordowano w tym dniu  61 osób, w tym 16 dzieci. Przeżyli ci, którzy ratowali się ucieczką, w tym kilkoro rannych. Ogółem, w latach 1944- 45 nacjonaliści z USN-UPA zamordowali 125 mieszkańców Tarnoszyna i najbliższych wsi; w liczbie tej było 26 dzieci. Spalili też, w Tarnoszynie - 98 budynków; dokonując masowej grabieży mienia. Łącznie, w okresie 1943-46, oprawcy z OUN-UPA  zamordowali w ówczesnej gminie Tarnoszyn 257 osób. To liczba tych, których zidentyfikowano, bo ofiar było znacznie więcej.

____________________________

OBJAŚNIENIA:

(1) - KUSZCZ - wyższa jednostka w podziale administracyjnym OUN, składająca sie z 4-7 wsi (stanic);    W każdym kuszczu był przywódca OUN, gospodarczy, wojskowy, łącznicy oraz funkconariusze "Służby Bezpeky" OUN.  Obowiązkiem Kuszczu było zbieranie i magazynowanie kontyngentów dla UPA (art. żywnosciowe, odzież, siła pociągowa), mobilizowanie środków transportu i uzbrojonych ludzi, do współdziałania bojowego z UPA. Kuszcz organizował własny oddział samoobrony - USN (wg Wiktora Poliszczuka: w strukturze organizacyjnej Bandery - "Samoobronne Kuszczowe Oddziały" - SKW).

(2) - USN Ukraińska Samoobrona Narodowa; wbrew nazwie, były to oddziały ofensywne, składajace się z najbardziej fanatycznych, miejscowych nacjonalistów – zwolenników okrutnych metod eksterminacji wszystkiego co polskie. USN były uzbrojone w broń palną oraz w noże, widły, siekiery, kosy i inne "narzędzia" mordu. USN organizowały też ochronę obieków (np. magazynów UPA), prowadziły rozpoznanie i wywiad, opiekowały się rannymi i chorymi; zapewniały nowoprzybyłym oddziałom UPA pomoc, dawały schronienie i wyżywienie oraz dostarczały informacji. Brały czynny udział w napadach. W 1944 r., placówki USN przekształcone zostały w pododdziały UPA

(3) -  stanica – wieś, osada, większa kolonia, wchodząca w skład kuszczu

(4) -  kureń (batalion) - największa samodzielna jednostka taktyczna licząca 500-1000 ludzi (3 -4 sotni <kompanii>)

(5) - Ortschutzorganizacja "wartownicza" w której - przeznaczeni do służby, mieli stróżować i pilnować   (również nocą) ważnych dla faszystów, obiektów.

(6) - Aleksander Korman: "135 tortur i okrucieństw stosowanych przez terrorystów OUN-UPA
na ludności polskiej Kresów Wschodnich"
; dostępne również pod:  http://free.of.pl/w/wolyn/akt_020.html

Opracowano w oparciu o:

-  Jerzy Markiewicz: „PARTYZANCKI KRAJ – Zamojszczyzna 1.I.1944-15.VI.1944”,                       Wyd. II  Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1985

-  Wiktor Poliszczuk: „Ludobójstwo nagrodzone";  Toronto 2003

-  Aleksander Korman: " Ludobójstwo UPA na ludności polskiej; dokumentacja fotograficzna";   Wydawn: "NORTOM" Wrocław, str. 75 "Posłowie")

-  Tadeusz Wolczyk: "Tarnoszyn w ogniu", Chełm 2009

http://pl.wikipedia.org/wiki/Zamojszczyzna_(1942-1943)

- http://www.maddogowo.pl/retrospekcje_zamojszczyzna.html

- http://www.stankiewicze.com/ludobojstwo/lwowskie_a.html

- http://www.stankiewicze.com/ludobojstwo/lwowskie_k.html

- http://www.stankiewicze.com/ludobojstwo/lwowskie_r.html

http://www.stankiewicze.com/ludobojstwo/1944_1.html -

http://forum.dziennikwschodni.pl/uroczystosci-w-prehorylem-pamietaja-o-ofiarach-ryzunow-t18707/

- http://pl.wikipedia.org/wiki/Zbrodnia_w_Sahryniu

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja:Zbrodnia_w_Sahryniu&action=edit&section=new

Opracował: Czesław Buczkowski, Bielsko-Biała, marzec (uzupełnienia i poprawki-lipiec) 2011r.


enfrdeitptrues

 Materace dla Ciebie

Szukaj w serwisie

Statystyki

Odsłon artykułów:
2239484

Odwiedza nas 88 gości oraz 0 użytkowników.

cpr certification online
cpr certification onlinecpr certification onlinecpr certification online